Το Βότανο της Μνήμης και του Ανέμου: Δεντρολίβανο ή Αρισμαρί;

Επιμέλεια: Κων/νος Στογιαννάρης

Μέλος της Έ.ΔΗ.Π.Η.Τ Μακεδονίας - Θράκης

Υπάρχουν κάποιες μυρωδιές που δεν αγγίζουν απλώς την όσφρηση, αλλά ξυπνούν ολόκληρη την ψυχή. Στα μονοπάτια της ελληνικής γης, εκεί όπου η πέτρα συναντά το φως και το κύμα, φυτρώνει ένας ταπεινός αλλά αιώνιος θάμνος, γνωστός στην επιστήμη με την ονομασία Rosmarinus officinalis (ή Salvia rosmarinus). Άλλοι τον φωνάζουν δεντρολίβανο κι άλλοι αρισμαρί. Δύο ονόματα, δύο διαφορετικές ψιθυριστές λαλιές για το ίδιο πολύτιμο δώρο της φύσης.

Στις αυλές των γιαγιάδων μας, από τα ορεινά ηπειρωτικά χωριά μέχρι τους κάμπους της Μακεδονίας, το είπαν δεντρολίβανο. Ένωσαν τη λέξη «δέντρο» με τις θείες ευωδιές του λιβανιού. Κι όχι άδικα. Όταν τα πράσινα, βελονοειδή φύλλα του συνθλίβονται ανάμεσα στα δάχτυλα, αναδύεται μια ευωδία βαθιά, ιερή, σαν προσευχή που ανεβαίνει στον ουρανό, γεμάτη αναμνήσεις από οικογενειακά τραπέζια και γιορτινές ευλογίες.

Όμως, αν ταξιδέψει ο άνεμος νοτιότερα, στα θαλασσοδαρμένα βράχια της Κρήτης και των νησιών μας, η ανάσα του αλλάζει όνομα και γίνεται αρισμαρί. Εδώ, η λαλιά κράτησε ζωντανό το λατινικό Rosmarinus—τη «δρόσο της θάλασσας». Από τους ενετικούς χρόνους ως σήμερα, το αρισμαρί τραγουδήθηκε στις μαντινάδες σαν σύμβολο αγάπης, πίστης και αρχοντιάς. Είναι η δροσιά του πελάγους που αποτυπώθηκε πάνω στα πράσινα κλαδιά του, η αύρα που αφήνει η θάλασσα όταν φιλά τη στεριά.

Από την αρχαιότητα, το βότανο αυτό ήταν ο πιστός σύντροφος των ανθρώπων. Οι σοφοί και οι μαθητές έπλεκαν στεφάνια από τα κλαδιά του για να στολίσουν το μέτωπό τους, πιστεύοντας πως το άρωμά του ξυπνά τη μνήμη και φωτίζει τον νου. Στους γάμους γινόταν υπόσχεση παντοτινής αφοσίωσης και στις γωνιές του σπιτιού φυλακτό για το κακό το μάτι.

Στη γαστρονομία μας, το δεντρολίβανο ή αρισμαρί είναι ο αληθινός βασιλιάς. Στα κάρβουνα με το κυριακάτικο ψητό, στο παραδοσιακό ψάρι σαβόρο, στις ροδοκόκκινες πατάτες του φούρνου ή σε ένα ζεστό αφέψημα τις κρύες νύχτες, η πευκώδης και λεμονάτη του γεύση δίνει ψυχή στο φαγητό και ζεστασιά στην καρδιά.

Δεν έχει σημασία πώς θα το αποκαλέσει κανείς. Είτε κουβαλά τη σοβαρότητα του λιβανιού είτε τη θαλασσινή ποίηση του αρισμαριού, το βότανο αυτό παραμένει ένας αιώνιος ψίθυρος της ελληνικής φύσης. Μια μοσχοβολιά που μας θυμίζει ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε και πόσο πλούσια είναι η γη που μας φιλοξενεί.