Επιμέλεια: Κων/νος Στογιαννάρης
Μέλος της Έ.ΔΗ.Π.Η.Τ Μακεδονίας - Θράκης
Σαν σήμερα, στις 18 Μαρτίου 1996, πριν από 30 χρόνια, η Ελλάδα έχασε μία από τις πιο λαμπρές πνευματικές της μορφές. Ο Οδυσσέας Ελύτης, ο ποιητής που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, έφυγε από τη ζωή, αφήνοντας πίσω του ένα έργο που εξακολουθεί να φωτίζει την ελληνική ψυχή, σαν τον ήλιο του Αιγαίου που τόσο αγάπησε.
Με αφορμή αυτή τη σημαντική επέτειο, θυμόμαστε όχι μόνο το μνημειώδες έργο του, αλλά και μια λιγότερο γνωστή, αλλά βαθιά ανθρώπινη πτυχή της δημιουργίας του: την αγάπη του για το τραγούδι και την επιθυμία του να αγγίξει τις καρδιές όλων των Ελλήνων, όχι μόνο ως ποιητής, αλλά και ως απλός «στιχουργός».
Από το «Άξιον Εστί» στο «Θαλασσινό Τριφύλλι»
Ο Ελύτης δεν ήταν ένας αποκομμένος διανοούμενος. Κατάφερε να γεφυρώσει την υψηλή ποίηση με τη λαϊκή έκφραση. Ενώ το «Άξιον Εστί», μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη, έγινε το «ευαγγέλιο» της νεότερης Ελλάδας, ο ίδιος ο ποιητής δεν δίστασε να καταπιαστεί με τη στιχουργική σε μια πιο άμεση, πιο «λαϊκή» μορφή.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συνεργασία του με τον συνθέτη Λίνο Κόκοτο για τον δίσκο «Το Θαλασσινό Τριφύλλι» το 1972, σε ερμηνεία της Ρένας Κουμιώτη και του Μιχάλη Βιολάρη. Σε αυτόν τον δίσκο, ο Ελύτης δεν «ποιεί», αλλά «στιχουργεί».
«Για Εσάς Εδώ Σήμερα Όχι Ποιητής, Αλλά Στιχουργός»
Μια ανέκδοτη ιστορία από τις ηχογραφήσεις αυτού του δίσκου αποκαλύπτει την ταπεινότητα και τη φιλοσοφία του. Η Ρένα Κουμιώτη, κατά τη διάρκεια της ηχογράφησης στο στούντιο της Columbia στη Ριζούπολη, δεν αναγνώρισε τον «κύριο με την τραγιάσκα και το ναυτικό ημίπαλτο» που παρακολουθούσε τη διαδικασία δίπλα στον Αλέκο Πατσιφά.
Όταν της αποκαλύφθηκε ποιος ήταν, η Κουμιώτη ένιωσε αμηχανία για τη «γκάφα» της. Ο Ελύτης όμως, με την ευγένεια που τον χαρακτήριζε, την πλησίασε και της είπε:
«Κυρία μου να συστηθώ. Οδυσσέας Ελύτης. Για εσάς εδώ σήμερα όχι ποιητής, αλλά στιχουργός!»
Η Επιθυμία για «Παραδοσιακά» Τραγούδια
Αυτή η φράση δεν ήταν μια τυχαία δήλωση. Ο Ελύτης είχε μια πολύ συγκεκριμένη επιδίωξη για τα τραγούδια του:
«Αυτά τα τραγούδια τα έγραψα για να τα τραγουδάνε γέροι και παιδιά. Θέλω να μείνουν σαν παραδοσιακά. Ας μην ξέρουν ποιος τα έγραψε».
Και πράγματι, το «Θαλασσινό Τριφύλλι», με τραγούδια όπως το «Τζιτζίκι» και η «Μάγια», κατάφερε να αποκτήσει αυτή τη δύναμη. Ένας δίσκος που «μοσχοβολάει θάλασσα κι αρμυρίκια», τραγουδιέται ακόμα και σήμερα, τρεις γενιές μετά, σαν ένα κομμάτι της λαϊκής μας παράδοσης.
Η Ζωή και η Προσφορά του στα Γράμματα
Πέρα από αυτή την ανθρώπινη στιγμή, δεν πρέπει να ξεχνάμε το μέγεθος της προσφοράς του Οδυσσέα Ελύτη (Αλεπουδέλη) στα ελληνικά γράμματα. Γόνος εύπορης οικογένειας από τη Λέσβο, εγκατέλειψε το οικογενειακό επώνυμο για να χαράξει τη δική του πορεία. Μαθήτευσε δίπλα σε μορφές όπως ο Ι.Μ. Παναγιωτόπουλος, βίωσε τις πολιτικές διώξεις της οικογένειάς του λόγω των βενιζελικών τους πεποιθήσεων και μετέτρεψε τα βιώματα του Αιγαίου σε παγκόσμια ποίηση.
Ο Ποιητής του Φωτός: Μετέτρεψε τον ήλιο και τα βράχια σε μια «μεταφυσική του φωτός».
Υπερρεαλισμός: Χρησιμοποίησε τον υπερρεαλισμό για να αποκαλύψει την ουσία της ελληνικής εμπειρίας.
Νόμπελ Λογοτεχνίας (1979): Η βράβευσή του ήταν μια αναγνώριση της ικανότητας του να κάνει το «τοπικό» παγκόσμιο.
Ένα «Θαλασσινό Τριφύλλι» για την Αιωνιότητα
Σήμερα, 30 χρόνια μετά την απώλειά του, ο Οδυσσέας Ελύτης παραμένει παρών. Όχι μόνο μέσα από τα υψηλά νοήματα της ποίησης του, αλλά και μέσα από τα απλά τραγούδια που έγραψε «για να τα τραγουδάνε γέροι και παιδιά».
Όπως το «Θαλασσινό Τριφύλλι» που «μια φορά στα χίλια χρόνια» φυτρώνει μαγικά, έτσι και το έργο του Ελύτη παραμένει ένα μοναδικό δώρο στην ελληνική ψυχή, μια υπενθύμιση της ομορφιάς, της ελευθερίας και της ελπίδας.
Κλείνουμε αυτό το αφιέρωμα με τους δικούς του στίχους, μια διαρκή υπενθύμιση της ανθεκτικότητας της ελληνικής ψυχής:
«Κατακλυσμό ποτέ δε λογαριάσαμε / μπήκαμε μεσ' στα όλα και περάσαμε» (Από τη συλλογή "Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας", 1971)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου